ប្រវត្តិលោកឪពុកដុនបូស្កូ

ប្រាសាទរូងភ្មំឈ្ងោក


សម័យវប្បធម៍ចេនឡា ​ក៏ដូចជាសម័យនគរភ្នំដែរ​ គេឃើញមានការគោរពសក្ការះនូវរូងភ្នំដែលមាន

លក្ខណះពិសិដ្ធក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន លក្ខណះពិសិដ្ធនៃរូងភ្នំទាំងនៅះអាចឆ្លុះ

បញ្ចាំងតាមរយះវត្តមាននៃប្រាទឯដ្ធមួយចំនួន​។​ខុសពីប្រាសាទភ្នំខ្យងដែលស្ថិតនៅក្នុងរូងភ្នំ

ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោកនៅខេតកំពតជាប្រាសាទឯដ្ធសុទ្ធសាធហើយមានលក្ខណះពិសេសត្រង់ថា

ប្រាសាទភ្នំនេះត្រូវបានកសាងទើ្បងក្នុងរូងភ្នំ ដែលស្ថិតខ្ពស់ពីដីយ៉ាងហោចណាស់ក៏ ៤០ ម៉ែត្រ

ដែរ។​ គឺលក្ខណះមិនប្រក្រតីនេះហយយ ដែលធ្វើអោយប្រាសាទនេះមានមហិទ្ធិឬទ្ធិ និងកេរ្ត៍ឈ្មោះ

ល្បីល្បាញក្នុងអតីតកាល។ម៉្យាងទៀតរមណីយដ្ធាននេះមជាទេសចរណ៏យ៉ាងសំខាន់ក្នុងសម័យ

មួយដែលជនជាតិខ្មែរយើងនៅកាន់ព្រហ្មញ្ញសាសនា ។​ នៅពេលដែលយើងឈានជើងចូលក្នុង

ប្រាសាទឥដ្ធនេះយើងអាចបញ្ជាក់ថាលិង្គថ្មធម្មជាតិមួយដុះចេញពីបាតភ្នំស្ថិតនៅចំកណ្តាលប្រាសាទ។

យើងអាចបញ្ជាក់ថា លិង្គថ្មដ៏ចម្លែកនេះ ដើមទើ្បយមានស្នានទ្រោនី (​ យោនី )ទ្រ ប៉ុន្តែឥទ្បូវបេះ

ត្រូវបាក់បែកជា៣កំណាត់រួចត្រូវគេយកទៅចោលនៅឯប្រាសាទផ្នែកខាងស្តាំ។ថ្មីៗនេះយើយ

បានស្នើឪ្យមន្រ្តីឆ្នាំនៅភូម យកបំណែកយោកនីទៅជួសជុល ហើយដាក់នៅកន្លែងដើមវិញ ពោល

គឺបានបញ្ចូលលិង្គឪ្យដូចសភាពដើមវិញ។ការប្រៀបធៀបប្រាសាទភ្នំឈោ្ងកទៅនឹប្រាសាទអា

ស្រមមហាឬសីអាចឪ្យដឹងថាប្រាសាទនេះមានឥទ្ធិពលពីវប្បធម៍អង្គរបុរី។ការស្ថានបនាប្រាសាទ

នេះក្នុងរូងភ្នំ គឺជាការបង្ហាញនូវទស្សនះសំយោគនៃមនោមវិជ្ជារវាងជំនឿខ្មែរក្នុងភូមិភាគនេះ

និងជំនឿបែបឥណ្ឌនិយម ។ តាមពិតការបូរជាភ្នំបានកើតទើ្បងមុនសម័យប្រវត្តិសាស្រ្តម៉្លេះ ។

បោពិនិត្យយ៉ាងល្អិតល្អន់ទៅ ។​ យើងឃើញថាប្រាសាទនេះមានតួអង្គរតែមួយគត់ហើយត្រូវបាន

កសាងលើខឿនមួយផ្អិបជាប់នឹងជញ្ជាំងភ្នំដោយមានចែកជាពីរផ្នែក ។ផ្នែកខាងលើមានដំបូលមួយ

មានជម្រាល៤ ដោយមានកំពូលជំទើតពីលើយ៉ាងសង្ហា ។ ប្រាសាទនេះមានសណ្ធានដូចមើមខ្ទឹម

គួរឪ្យគយគន់យ៉ាងក្រៃលែង ។រឺឯនៅផ្នែកខាងក្រោមគេសង្កេតឃើញមានក្បាច់ជាបន្ទាត់ផ្តេកឆ្នួតៗ

ដូចនៅក្រោមប្រាសាទសម្បូណ៏ព្រៃគុក ឬប្រាសាទគោកព្រះធាតុដែរ ។ ប្រសាទនេះ

ស្ថិតនៅក្នុងរចនាបទ្មថលាបវ័ត ចុងសតវត្សរ៏ ទី៦ និងដើមសតវត្សទី៧ នៃគ្រិស្តស

ករាជ ។ លក្ខណះរបស់ផ្ថែរ គឺក្បាច់ភួងមាលារំយោលជាឆ្នូតធ្នូហើយនៅចំកណ្តាល

ផ្ថែរ គេឃើញមានរង្វង់មូលមួយដែលពុំទាន់មានក្បាច់ក្បូរនៅទើ្បយ ។ សូមជម្រាប

ទើ្បងវិញថា នៅមានប្រាង្គប្រាសាទរូងភ្នំពីរទៀតយ៉ាងសំខាន់មានដែរ ក្នុងខេត្តកំពត

មួយនៅជិតទូកមាស គឺប្រាសាទទ្រង់ និងមួយទៀតនៅភ្នំខ្យងដែលមានអាយុកាល

មិនខុសគ្នាប៉ុន្មានជាមួយនឹងប្រាសាទ ភ្នំឈ្ងោក គឺប្រាសាទភ្នំខ្យង ។

១៧. វត្ថុតាងស្កីពិចំណាស់នៃ

ប្រាសាទឥដ្ធភ្នំឈ្ងោក ( ឬភ្នំងោក )

សូមរំលឹកថា ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោកដែលស្ថិតក្នុងរូងភ្នំមួយនៅចង្កេះភ្នំឈ្ងោកមាន

ទីតាំងក្នុងឃុំត្រពាំងព្រីង ស្រុកកំពត ។ ប្រាសាទរូងភ្នំនេះត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញ

ខាងបុរាណវិជ្ជាចាក់ទិកថា​ ជាប្រាសាទមុនអង្គរ ដោយហេតុថាទម្រង់ទ្រង់

ទ្រាយរាជប្រាសាទឥដ្ធនេះមានលក្ខណះស្រដៀងទៅនឹងប្រាសាទថ្មអាស្រម

មហាឥសី នៅក្បែរប្រាសាទភ្នំដា ក្នុងខេត្តតាកែវនិងប្រាសាទហាន់ជយ័

ក្នុងខេត្តកំពង់ចាម បច្ចុប្បន្ន ។​​ មួយវិញទៀត ចំណាស់អស់ប្រាសាទឥដ្ធ

ខាងលោនេះ ក៏អាចគូសបញ្ជាក់តាមរយះផ្ទាំងសិលាចារឹកមួយផ្ទាំងដែល

ត្រូវបានសិក្សាដោយ លោកអៃម៉ូនីញរ នៅឆ្នាំ ១៩០១ និងសំណល់បំ

ណែកកកុលាលភាជន៏បុរាណជាវ្រើន និងស្នានទ្រោនិថ្មមួយ ដែលយើង

ទើបតែបានរកឃើញនូវពេលថ្មីៗនេះ ៕

ស្នានទ្រោនិដែលជាយោនីរបស់ព្រះសិវសិង្គធម្មជាតិជាថ្ម

quartz

តំណាងអង្គ ជាតិរបស់ព្រះនាងឧមា ដែលត្រូវបានធ្វើទើ្បងក្នុងដើម

សម័យវប្បធម៏ចេនឡា ។​ ម្យ៉ាងវិញទៀត ការសិក្សាប្រៀបធៀបលក្ខណះ

នៃប្រាសាទរូងភ្នំឈ្ងោកឬងោកនេះទៅនឹងប្រាសាទផ្សេងៗឯទៀតជាច្រើន

ក្នុងតំបន់ ហើយដោយទែ្បកប្រាសាទភ្នំខ្យង ក៏អាចបង្ហាញនូវអាយុកាល

របស់បូជយីដ្ធាន បែបព្រហ្មញ្ញសាសនារបស់យើងដែរ ។

ព្រោះភាពស្ដៀងនៃក្បូរក្បាច់រចនារវាងវត្ថុសិល្បះ ពុំមែនជាការចៃដន្យទើ្បយ

ក៏ប៉ុន្តែជាកក្តាកំណត់នូវកាលបរិច្ឆេទ នៃប្រាសាទយ៉ាងប្រាកដ ។

ភស្តុងតាងជាវត្តុបុរាណសំខាន់មួយទៀត គឺបំណែកនៃកុលាភាជន៏

ដែលនៅខាងមាត់មានលំអដោយក្បាច់ឆ្នួតពណ៏ក្រហម ដូចដែលគេធ្លាប់

ជួបប្រទះណៅអង្គបុរី នៅស្ថានីយស្នាយ នឹងនៅប្រាសាទកំពង់ព្រះ ព្រម

ទាំងនៅព្រែកតាគំា ឯជ្រោវចង្វា ជាដើម ។ បើយើងប្រៀធៀបទម្រង់បំណែក

កុលាលភាជន៏ទៅនឹងបំណែកឆ្នាំង ក្រឡ កណ្ឌី បុរាណនៅប្រាសាទរូងភ្នំឈ្ងោក

យើងក៏អាចដឹងថា​ សមិទ្ធផលខាងបុរាណវិទ្យារបស់យើង ពិតជាមានអាយុ

កាលរាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយដែរ ពោលគឺ ពុំមែនទើបតែកើតមាននាពេលមិន

យូរឆ្នាំនោះទើ្បយ ។ ព្រោះអស្ថិរភាពខាងនយោបាយ សេដ្ធកិច្ច និងសង្គម

នាសម័យក្រោយអង្គរ ដូចជាចម្បំាងវាតទិរបស់កងទ័ពយួន គួបផ្សំជាមួយការ

ផ្លាស់ប្តូរប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង ពីព្រហ្មញ្ញសាសនាទៅជាព្រះពុទ្ធសាសនាសម័យ

ក្រោយអង្គរ ពុំអាចផ្តល់លទ្ធភាពដល់ជនជាតិខ្មែរ ក្នុងការដសាងប្រាសាទ

សម្រាប់ការគោរេះសក្ការបូជាដល់អាទិទេព ខាងព្រហ្មញ្ញសាសនាបានទៀតទើ្បយ ។

សរុបសេចក្តីមក ការដែលថាប្រាសាទឥដ្ធ ភ្នំឈ្ងោក ត្រូវបានស្ថាបនា

ទើ្បងដោយព្រះសង្ឃនៅសត្សទី ១៨នៃ គ.ស មិនមាន លក្ខណះសម

ស្របទើ្បយ ។ ចំពោះ លោក អៃមូនីញេរ ( Aymonier,i,163-154 )

ដែលបានសិក្សាប្រាសាទនេះមុនគេ ចំណាស់របស់ប្រាសាទភ្នំឈ្ងោកអាច

បញ្ជាក់តាមរយះសិលាចារឹកមួយនាសតវត្សទី ៧ នៃ គ.ស ដែលពណ៏នា

អំពីតង្វាយទៅព្រះសិវះដែលមានព្រះនាមថា អុត្បននេស្វរះ ។ ក៏ប៉ុន្តែចំ

ពោះយើងស្ថិតនៅចុងសតវត្ស ទី ៦ ដើម សតវត្សទី ៧ នៃ​ គ. ស.

ដែលពណ៍នាអំពីតង្វាយទៅព្រះសិវះដែលមានព្រះនាមថា អុត្បននេស្វរះ ។

ក៏ប៉ុន្តែចំពោះយើងស្ថិតនៅចុងសតវត្សទី៦ ដើម សតវត្សទី៧ នៃ គ.ស.​

ដោយសារក្បាច់ផ្តែរមួយស្ថិតក្នុងរចនាបទ្មថលាបរិវវត្ត ៕


១៨. ប្រាសាទភ្នំខ្យង

ប្រាសាទភ្នំខ្យង នៅក្នុងខេត្តកំពតជាប្រាសាទកសាងក្នុងរូងភ្នំមួយនៅចុង

សតវត្សរ៏ទី៦ដើមសតវត្សរ៏ទី៧ នៃគ្រិស្តសរាជ ពោលគឺស្ថិតក្នុងអន្តរកាលមួយ

រវាងសម័យវប្បធម៏គរភ្នំ និងចេនឡា ។ដើម្បីទៅកាន់ប្រាសាទនេះ

ជាបឋមគេត្រូវទើ្បងដល់ពាក់កណ្តាលចង្កេះភ្នំខ្យងជាមុនសិន ហើយប្រើ

ជណ្តើរឈើមួយ ដើម្បីចុះរូងភ្នំ ដែលមានប្រាសាទនៅទីនោះ ។ ក៏ប៉ុន្តែ

មុននិងមកដល់ទីតាំងនៃប្រាសាទ គេត្រូវឆ្លង់កាត់រូងភ្នំទី២ ជាមុនសិន

ដែលស្ថិតក្នុងជម្រៅប្រមាណជា ៦ ម៉ែត្រ ដោយឆ្លងកាត់មាត់ច្រកមួយតូច

មានជណ្តើរឥដ្ធជាថ្នាក់ៗ ។ ប្រាសាទនេះធ្វើពីឥដ្ធ មានរាងជា ៤ ជ្រុងស្មើ ( ៤មx៤ម)

ហើយគ្មានផ្តែរតុបតែងដូចប្រាសាទឈ្ងោកទេ ។ ដោយបែរមុខ ទៅទិសខាងលិច

បូជនីយដ្ធាននេះមានលក្ខណះស្រដៀងនឹងប្រាសាទអាស្រមមហាឬសីនៅភ្នំដា

នៃខេត្តតាកែវ និងអាស្រមមហាឬសីនៅហាន់ជ័យ នៃខេត្តកំពង់ចាម ។ រូបចម្លាក់

តែមួយគត់របស់ប្រាសាទ គឺសិវលិង្គធម្មជាតិមួយដុះចេញពីភ្នំ ។ វត្តមានរបស់លិង្គង្ម

ធម្មជាតិនេះ តាមទស្សនះរបស់អ្នកស្រុក គឺធើ្វឪ្យប្រាសាទនេះកាន់តែមានភាពស័ក្តិ

សិទ្ធក្រៃលែង ។ គួរកត់សម្គាល់ទៀតថា គេមានទម្លាប់ប្រើ បរិវេលានៃទីធ្លាប្រាសាទ

ភ្នំឈ្ងោក ដើម្បីធើ្វជាកន្លែងបញ្ចុះសព ចាប់ពីសម័យកសាងប្រាសាទនេះមកម៉្លេះ ។

បានជាមានការសន្និដ្ធានដូច្នេះ មកពីមានវត្តុមាននៃពាង និងក្រឡជាច្រើនដែល

យើងអាចរកឃើញនៅក្នុងប្រាសាទ និងជុំវិញប្រាសាទ ។លទ្ធផលនៃការស្រាវ

ជ្រាវរបស់យើងបង្ហាញអោយឃើញថា ការកសាងប្រាសាទក្នុងរូងភ្នំពុំមែនជារឿង

ចៃដន្យទេ ក៏ប៉ុន្តែ វាពាក់ពន្ធ័ទៅនិងមូលហេតុជំនឿសាសនា ។ គឺនៅទីនេះហើយ

ដែលស្រ្តភេទ តែងមកបន់ស្រន់សុំកូនពីព្រះសិវលិង្គដែលដុះចេញពីថ្មនេះ ។

ដោយសំអាងលើប្រពៃណីខ្មែរ យើងអាចនិយាយបានថា នេះជាសំណាកនៃ

ជំនឿលើថ្មដុះ ដែលមានលក្ខណះជីវចលនិយមរបស់ជនជាតិខ្មែរ មុនការក

សាងប្រាសាទនេះ ។ ដូច្នេះ ក្នុងបរិបទនេះ ជំនឿលើថ្មដុះក៏ដូចជាជំនឿលើភ្នំ

និង រូង ភ្នំគឺថា ជំនឿលើថ្មដុះក៏ដូចជំនឿលើធម្មជាតិរបស់ខ្មែរពាក់ព័ន្ធទៅនិង

ទស្សនះស្តីពីចរន្តនៃការកើត និងស្លាប់ឬអស់ជីវិតដែរ ។

១៩. ចំណាស់របស់ប្រាសាទភ្នំខ្យង

ស្ថិតនៅក្នុងស្រុកកំពងត្រាច ខេតកំពត ប្រាសាទភ្នំខ្យងត្រូវបាន សាងសង

ទើ្បងនៅចុង សតវត្សទី ៦ ដើមសតវត្សទី ៧ នៃ គ.សហើយចំណាស់របស់

ប្រាសាទនេះអាចឆ្លុះបញ្ចាំងកត្តាទី ១ - គឺពាកព័ន្ធទៅនឹងមូលហេតុ នៃការស្ថាបនា

ប្រាសាទឥដ្ធ : ដូចប្រាសាទបុរេអង្គរដទៃៗទៀតដែរ ប្រាសាទភ្នំខ្យងត្រូវបានគេកសាង

ទើ្បងសម្រាប់គោរពបូជាព្រះសិវលិង្គ ដូចវត្តរបស់លិង្គថ្ម ស្ថិតនៅកណ្តាល

ប្រាសាទ ជាសក្ខីភាពស្រាប់ ។ សូមរលឹកថា ការកសាងប្រាសាទឥដ្ធ

ឬប្រាសាទថ្មត្រូវបានបញ្ជប់នៅកម្ពុជា ក្រោយពីសតវត្សទី១៤ នៃ គ.ស

ដូចជាការផ្លាស់ប្តូរសាសនាពីព្រហ្មញ្ញាសនា ទៅពុទ្ធសាសនាថេ៤រវាទ។

មួយវិញទៀត សូមជម្រាប់ថា នៅក្នុងអន្តរកាលនេះ ពីសតវត្សទី ១៥ ដល់

សតវត្សទី ១៨ នៃ គ.ស ជនជាតិខ្មែរដែលកាន់ពុទ្ធសាសនា

ស្ថិតនៅក្នុងបរិបសង្គមមួយប្រកបដោយអស្ថេរ ភាពនយោបាយ និងសេដ្ធកិច្ច

ពុំអាចមានលទ្ធភាពនឹងកសាងបូជានីយដ្ធាន ដើម្បីឧទ្ធិសចំពោះព្រហ្មញ្ញា

សាសនាទៀតហើយ ។ ប្រព័ន្ធមនោគមវិជ្ជាសាសនាក៏ត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរទម្រង់ដើរ ។
កត្តាទី២ ក្បួរក្បាច់រចនាបទ្មរបស់ប្រាសាទឥដ្ធភ្នំខ្យងមានទ្រង់ទាយមិនខុសគ្នាពីប្រាសាទមួយចំនួនក្នុង

សម័យបុរេអង្គរទេ ជាពិសេសក្រុម ប្រាសាទមួយចំនួននៅឥ្ឍសានបុរី ឬ សម្បូណ៏ព្រៃគុក

( ចុងសតវត្សទី៦ ដើម្បីសតវត្សទី៧ នៃគ.ស.) ។ ឆ្លៀតឪកាសនេះយើងសូមជម្រាបថា

អ្នកបុរាណវិទូបរទេសបានស្គាល់ប្រាសាទនេះនៅឆ្នាំ១៩០២ ពោលគឺនៅក្នុងសម័យអាណានិគម

បារាំងសែសម៉្លេះ ហើយបានជាត់ទុកថា បូជនីយដ្ធាននេះត្រូវបានកសាងនៅសម័យបុរេអង្គ។

ប្រសិនបើយើងប្រៀបធៀបក្បាច់រចនានៃប្រាសាទ និងលក្ខណះចាស់ជាង។កត្តាទី៣ការប្រៀបធៀប

ស្លាកស្នាមវប្បធម៏បុរាណ ដូចជាបំណែកកុលាលភាជន៏ ក្នងល្អាង្ញភ្នំខ្យង និង បំណែកក្រឡឆ្នាំង

នៅក្នុងទីក្រុងអង្គរបុរី ក៏អាចធើ្វអោយយើងដឹងចំណាស់យ៉ាងប្រាកដរបស់ប្រាសាទឥដ្ធបុរេអង្គរ

នេះដែរ។ភាពស្រដៀងនៃគំនូរពណ៏ទម្រង់និងបច្ចេកទេសសូនកុលាលភាជន៏ក៏អាចបញ្ជាក់នូវ

សម័យកាលរបស់យើងដែរ។​ ដូច្នេះ ឆ្លងកាត់ការវិភាគខាងលើ យើងអាចនិយាយបានថា ការយល់

ឃើញថា ប្រាសាទនៅល្អាងភ្នំខ្យងត្រូវបានដសាងនៅចុងសតវត្សទី១៧ និង ដើមសតវត្សទី២៨

នៃគ.ស ដោយពុទ្ធសានិកជនុះ ពុំមានលក្ខណះត្រឹមត្រូវទេ ។ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទរបស់យើងជា

មរកតវប្បធម៏បែបព្រហ្មញ្ញសាសនាទៅវិញ។